सिरोंचाचा ‘कलेक्टर आंबा’ : १२० वर्षांचा गोड इतिहास आणि आंतरराष्ट्रीय मागणी
सिरोंचा, गडचिरोली (नसीर हाशमी ) : मार्च महिन्यापासून बाजार पेठेत आंब्यांचा हंगाम जोर धरतो. लहान–मोठ्या आकारांचे, विविध प्रकारचे आणि नावांनी आकर्षित करणारे आंबे ग्राहकांचे लक्ष वेधतात. गडचिरोली जिल्ह्यात बाहेरून येणारे आंबे मोठ्या प्रमाणातदिसत असले, तरी जिल्ह्याच्या सीमावर्ती सिरोंचा तालुक्यातील कलेक्टर आंबा हा आपल्या अनोख्या गुणधर्मांमुळे आणि गोडव्यासाठी राज्यभरातच नव्हे, तर आता विदेशातही नाव कमावत आहे. नागपूर, पुणे यासारख्या मोठ्या शहरांपासून ते तेलंगणा, आंध्र प्रदेश आणि आता परदेशातील बाजारपेठांपर्यंत या आंब्याचा रुबाब कायम आहे.
कलेक्टर आंब्याची वैशिष्ट्ये
सिरोंचा येथील कलेक्टर आंबा हा आकाराने सर्व आंब्यांपेक्षा मोठा आणि वजनाने जड आहे. पूर्ण वाढ झालेल्या या आंब्याचे वजन दीड ते दोन किलो पर्यंत असते. त्याचा गोडवा आणि रसाळपणा यामुळे ग्राहकांचा कल या आंब्याकडे अधिक आहे. बाजारात प्रति किलो १५० ते २०० रुपये या दराने हा आंबा विकला जातो. याशिवाय, हा आंबा फोनवर ऑर्डर देऊन मागवला जातो, तर काही व्यापारी पर जिल्ह्यांत आणि परराज्यांतही त्याचा पुरवठा करतात.
कलेक्टर आंब्याचा ऐतिहासिक वारसा
या आंब्याची कहाणी १२० वर्षांपूर्वीच्या ब्रिटिश राजवटीपासून सुरू होते. तत्कालीन पश्चिम गोदावरीचे कलेक्टर ग्लासफोर्ड यांनी बाहेरून आंब्याची कलमे आणून सिरोंचा परिसरात लावली. त्यांच्या नावावरूनच या आंब्याला कलेक्टर आंबा असे नाव पडले. सिरोंचा येथील माजी पंचायत समिती सभापती विशेश्वरराव कोड्रा यांच्या शेतात या आंब्याची लागवड सुरू झाली, आणि आजही त्यांच्या बागेत कलेक्टर आंब्याची झाडे अभिमानाने उभी आहेत. या आंब्याचा आकार आणि गुणवत्ता पाहून स्थानिक नागरिकही सुरुवातीला आश्चर्यचकित झाले होते, असे ज्येष्ठ नागरिक सांगतात.
बाजारपेठेतील वर्चस्व
सिरोंचा परिसरात बंगनपल्ली, दशेरी, लंगडा, तोतापुरी, केसर यासारख्या आंब्यांच्या अनेक प्रजाती बाजारात उपलब्ध असतात. मात्र, कलेक्टर आंबा आपल्या आकाराने आणि चवीने सर्वांचे लक्ष वेधतो. प्राणहिता आणि गोदावरी नदीवरील पूल बांधकामांमुळे याआंब्याच्या विक्रीवरील भौगोलिक मर्यादा तुटल्या. यामुळे कलेक्टर आंबा आता महाराष्ट्रासह तेलंगणा आणि आंध्र प्रदेशात मोठ्या प्रमाणात पोहोचत आहे. विशेष म्हणजे, आता या आंब्याची मागणी विदेशातून ही येऊ लागली आहे, ज्यामुळे सिरोंचाच्या शेतकऱ्यांना नवे आर्थिक संधी उपलब्ध होत आहेत.
आंब्याच्या यशामागील कारणे
कलेक्टर आंब्याच्या यशामागे त्याची चव, आकार आणि सिरोंचाच्या माती व हवामानाचा विशेष प्रभाव आहे. येथील नद्यांच्यासान्निध्यातील सुपीक जमीन आणि योग्य हवामान यामुळे आंब्याला अनन्यसाधारण गुणवत्ता प्राप्त झाली आहे. याशिवाय, स्थानिक शेतकऱ्यांनी या आंब्याच्या लागवडीसाठी केलेले अथक परिश्रम आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर यामुळे उत्पादन आणि गुणवत्ता वाढली आहे.
आंतरराष्ट्रीय मागणी आणि भविष्य
आता कलेक्टर आंब्याची मागणी विदेशातून वाढत आहे. यामुळे सिरोंचातील शेतकऱ्यांना जागतिक बाजारपेठेत स्थान मिळवण्याची संधी आहे. मात्र, यासाठी आंब्याच्या पॅकेजिंग, वाहतूक आणि निर्यातीच्या प्रक्रियेत सुधारणा करणे आवश्यक आहे. स्थानिक प्रशासन आणि शेतकरी यांनी एकत्र येऊन यासाठी पावले उचलल्यास कलेक्टर आंबा जागतिक पातळीवर भारताचे नाव उज्ज्वल करू शकतो.
स्थानिकांचा अभिमान
सिरोंचातील कलेक्टर आंबा हा केवळ एक फळ नसून, येथील सांस्कृतिक आणि ऐतिहासिक वारसाचाच एक भाग आहे. स्थानिक नागरिकांना या आंब्याचा अभिमान आहे. “आमचा कलेक्टर आंबा फक्त चवीसाठीच नव्हे, तर आमच्या परंपरेचा आणि मेहनतीचा द्योतक आहे,” असे येथील शेतकरी सांगतात.
आव्हान आणि संधी
कलेक्टर आंब्याच्या यशकथेत अनेक संधी असल्या, तरी काही आव्हानांचाही सामना करावा लागत आहे. हवामान बदल, बाजारपेठेतील स्पर्धा आणि निर्यातीसाठी आवश्यक पायाभूत सुविधांचा अभाव यामुळे शेतकऱ्यांना काही अडचणी येतात. यासाठी शासनाने सिरोंचातील शेतकऱ्यांना आर्थिक आणि तांत्रिक सहाय्य देणे गरजेचे आहे.
सिरोंचाचा कलेक्टर आंबा हा गडचिरोलीच्या शेती क्षेत्रातील एक अनमोल रत्न आहे. १२० वर्षांचा समृद्ध इतिहास, ब्रिटिशकाळा पासूनची परंपरा आणि आता जागतिक पातळीवर वाढणारी मागणी यामुळे हा आंबा सिरोंचाची ओळख बनला आहे. स्थानिक शेतकऱ्यांच्या मेहनतीला आणि या आंब्याच्या अनोख्या गुणवत्तेला सलाम करत, कलेक्टर आंब्याच्या गोड प्रवासाला शुभेच्छा!
About The Author
