गडचिरोलीत तंबाखूचे संकट: आश्रमशाळांमधील ३०४ विद्यार्थ्यांना कर्करोगाचा धोका
“गडचिरोलीत आश्रमशाळांमधील विद्यार्थ्यांमध्ये तंबाखू व्यसनाची चिंताजनक वाढ; ३०४ जणांना पूर्वमुखकर्करोग”
गडचिरोली, १६ जुलै : आदिवासीबहुल गडचिरोली जिल्ह्यातील शासकीय आश्रमशाळांमधील विद्यार्थ्यांमध्ये तंबाखू सेवनाचे प्रमाण वाढल्याने गंभीर आरोग्य संकट निर्माण झाले आहे. वर्ष २०२२-२३ ते २०२४-२५ या कालावधीत गडचिरोली, भामरागड आणि अहेरी प्रकल्पांतील ७६९ विद्यार्थ्यांची तपासणी करण्यात आली, त्यापैकी ३०४ विद्यार्थ्यांना पूर्वमुखकर्करोगाचे (प्री-ओरल कॅन्सर) निदान झाल्याची धक्कादायक माहिती समोर आली आहे. ही तपासणी शासकीय दंत महाविद्यालय व रुग्णालय, नागपूर आणि इंडियन डेंटल असोशिएशन, नागपूर यांच्या संयुक्त विद्यमाने करण्यात आली.
प्रकल्पनिहाय तपासणी आणि निष्कर्ष
भामरागड प्रकल्पांतर्गत १,७७८ विद्यार्थ्यांची तपासणी करण्यात आली, त्यापैकी ४८७ विद्यार्थ्यांना तंबाखू किंवा तत्सम पदार्थांचे व्यसन असल्याचे आढळले. सुदैवाने, यापैकी कोणालाही गंभीर आजार आढळला नाही. दुसरीकडे, अहेरी प्रकल्पांतर्गत २,१६३ विद्यार्थ्यांपैकी १८९ जणांना तंबाखूचे व्यसन असल्याचे निष्पन्न झाले, त्यापैकी ५ विद्यार्थ्यांना पूर्वमुखकर्करोगाचे निदान झाले. या सर्व विद्यार्थ्यांवर तातडीने लेझर शस्त्रक्रिया करून उपचार करण्यात आले आहेत, अशी माहिती आदिवासी विकासमंत्री अशोक उईके यांनी विधान परिषदेत लेखी उत्तरात दिली.
विधान परिषदेत प्रश्न आणि सरकारचे उत्तर
डॉ. परिणय फुके, प्रवीण दरेकर आणि वसंत खंडेलवाल यांनी विधान परिषदेत या गंभीर विषयावर प्रश्न उपस्थित केला होता. विद्यार्थ्यांमधील वाढत्या व्यसनाधीनतेबाबत चिंता व्यक्त करत त्यांनी सरकारच्या उपाययोजनांबाबत विचारणा केली. यावर उत्तर देताना मंत्री अशोक उईके यांनी सांगितले की, सरकारने या समस्येला गांभीर्याने घेतले असून, तपासणी आणि उपचार प्रक्रिया तीव्र करण्यात आली आहे. तसेच, प्रभावित विद्यार्थ्यांवर लेझर शस्त्रक्रियेद्वारे यशस्वी उपचार करण्यात आले आहेत.
वाढत्या व्यसनाचे कारण आणि आव्हाने
आदिवासी भागातील आश्रमशाळांमध्ये तंबाखू आणि तत्सम पदार्थांचे सेवन वाढण्यामागे अनेक सामाजिक आणि आर्थिक कारणे असू शकतात. स्थानिक पातळीवर तंबाखूजन्य पदार्थांची सहज उपलब्धता, जागरूकतेचा अभाव आणि सामाजिक प्रभाव यामुळे विद्यार्थी व्यसनाच्या आहारी जात असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे. विशेषतः किशोरवयीन मुलांमध्ये ही समस्या अधिक गंभीर आहे, कारण याच वयात व्यसनाची सवय लवकर लागते आणि ती आरोग्यासाठी दीर्घकालीन धोका ठरू शकते.
सरकारच्या पुढील उपाययोजना
या समस्येवर मात करण्यासाठी सरकारने तपासणी आणि उपचारांवर भर दिला असला, तरी दीर्घकालीन उपाययोजनांची गरज आहे. यामध्ये खालील गोष्टींचा समावेश होऊ शकतो:
– जागरूकता अभियान : आश्रमशाळांमध्ये तंबाखू आणि त्याच्या दुष्परिणामांबाबत नियमित कार्यशाळा आणि जनजागृती कार्यक्रम राबवणे.
– समुपदेशन आणि पुनर्वसन : व्यसनमुक्तीसाठी विद्यार्थ्यांना मानसिक आणि सामाजिक आधार देण्यासाठी समुपदेशन केंद्रे स्थापन करणे.
– कठोर निर्बंध : शाळा परिसरात आणि परिसरात तंबाखूजन्य पदार्थांच्या विक्रीवर कठोर निर्बंध घालणे.
– नियमित तपासणी : आरोग्य तपासणी कार्यक्रम नियमित करून व्यसन आणि कर्करोगाच्या जोखमीवर लक्ष ठेवणे.
समाजाची भूमिका
ही समस्या केवळ सरकारपुरती मर्यादित नसून, समाजातील प्रत्येक घटकाने यात सहभागी होण्याची गरज आहे. पालक, शिक्षक आणि स्थानिक स्वयंसेवी संस्थांनी एकत्र येऊन विद्यार्थ्यांना व्यसनमुक्तीचे महत्त्व समजावून सांगितले पाहिजे. गडचिरोलीतील ही परिस्थिती केवळ एका जिल्ह्यापुरती मर्यादित नसून, राज्यातील आणि देशातील इतर आदिवासी भागांमध्येही अशा समस्यांचा सामना करण्याची तयारी ठेवावी लागेल.
या संकटाला तोंड देण्यासाठी सरकार, समाज आणि शैक्षणिक संस्थांनी एकत्रित प्रयत्न करणे आवश्यक आहे, जेणेकरून भावी पिढीला निरोगी आणि व्यसनमुक्त भविष्य मिळू शकेल.
About The Author
