श्री. नीलोत्पल, आयपीएस: गडचिरोलीतील नक्षलविरोधी लढा आणि सामाजिक विकासाचे प्रेरणादायी नेतृत्व
आज, गडचिरोलीचे पोलीस अधीक्षक श्री. नीलोत्पल यांचा वाढदिवस आहे. या विशेष प्रसंगी, त्यांच्या पोलीस खात्यातील उल्लेखनीय योगदानावर, विशेषत: नक्षलवादग्रस्त गडचिरोली जिल्ह्यातील त्यांच्या कार्यावर प्रकाश टाकणे अत्यंत योग्य ठरेल. नीलोत्पल यांनी आपल्या कर्तृत्वाने आणि दूरदृष्टीने गडचिरोलीच्या जटिल आव्हानांना तोंड देताना कायदा व सुव्यवस्था राखण्यासोबतच सामाजिक विकासाला चालना दिली आहे. त्यांच्या नेतृत्वाखाली गडचिरोली पोलिसांनी नक्षलवादाविरुद्ध यशस्वी मोहिमा राबवल्या आणि स्थानिक समुदायांमध्ये विश्वास निर्माण केला. खाली त्यांच्या योगदानाचा सविस्तर आढावा घेतला आहे.
गडचिरोलीतील आव्हानात्मक परिस्थिती आणि नीलोत्पल यांचे नेतृत्व
गडचिरोली हा महाराष्ट्रातील नक्षलवादग्रस्त आणि जंगलव्याप्त जिल्हा आहे, जिथे कायदा व सुव्यवस्था राखणे हे अत्यंत आव्हानात्मक कार्य आहे. 2022 मध्ये श्री. नीलोत्पल यांची गडचिरोलीचे पोलीस अधीक्षक म्हणून नियुक्ती झाली तेव्हा त्यांच्याकडे जिल्हा अधीक्षकपदाचा फारसा अनुभव नव्हता. तरीही, त्यांनी आपल्या रणनीतीक कौशल्याने आणि कठोर परिश्रमाने नक्षलवादाविरुद्ध प्रभावी कारवाया राबवल्या आणि स्थानिक समुदायांशी संनाद साधला.
नक्षलविरोधी मोहिमांचे यशस्वी नेतृत्व
नीलोत्पल यांच्या नेतृत्वाखाली गडचिरोली पोलिसांनी नक्षलवाद्यांविरुद्ध अनेक यशस्वी मोहिमा राबवल्या. त्यापैकी काही प्रमुख कारवाया खालीलप्रमाणे:
1. 2023 मधील कुरखेडा चकमक : कुरखेडा तालुक्यातील गोडलवाही जंगल परिसरात गडचिरोली पोलिसांच्या C60 पथकाने नीलोत्पल यांच्या मार्गदर्शनाखाली दीड तास चाललेल्या चकमकीत दोन नक्षलवाद्यांना ठार केले. यापैकी एका नक्षलवाद्याने 15 पोलीस जवानांना शहीद केले होते. या ऑपरेशनमुळे नक्षलवादी संघटनांना मोठा हादरा बसला.
2. 2024 मधील भामरागड चकमक : भामरागड तालुक्यात झालेल्या चकमकीत तीन ते चार नक्षलवादी ठार झाले. नीलोत्पल यांनी या ऑपरेशनचे नियोजन आणि अंमलबजावणी यशस्वीपणे केली, ज्यामुळे नक्षलवाद्यांचा मोठा कट उधळला गेला.
3. नक्षल समर्थकांना अटक : 2024 मध्ये दीड लाखांचे बक्षीस असलेल्या दिलीप मोतीराम पेंदाम याला भामरागड तालुक्यातून अटक करण्यात आली. तसेच, 2023 मध्ये 16 लाखांचे बक्षीस असलेल्या चैनुराम उर्फ सुक्कु वत्ते कोरसा या जहाल नक्षलवाद्याला अटक करण्यात यश मिळाले. या व्यक्तीवर अनेक चकमकींचे आणि हिंसक कारवायांचे आरोप होते. जानेवारी 2022 पासून आतापर्यंत 78 माओवाद्यांना अटक करण्यात गडचिरोली पोलिसांना यश मिळाले आहे, ज्यामध्ये नीलोत्पल यांचे नेतृत्व महत्त्वाचे ठरले आहे.
समुदाय पोलिसिंग आणि सामाजिक विकास
नीलोत्पल यांनी केवळ नक्षलवादाविरुद्ध कारवाया राबवल्या नाहीत, तर स्थानिक आदिवासी समुदायांशी विश्वासाचे नाते निर्माण करण्यावर भर दिला. त्यांनी “पोलिस दादालोरा खिडकी” उपक्रमाच्या माध्यमातून सामाजिक विकासाला चालना दिली. या उपक्रमांतर्गत खालील महत्त्वपूर्ण कामे झाली:
1. जनजागरण मेळावे : गडचिरोलीतील आदिवासींना सरकारी योजनांची माहिती देण्यासाठी आणि त्यांना लाभ मिळवून देण्यासाठी जनजागरण मेळावे आयोजित केले गेले. या मेळाव्यांमध्ये शालेय विद्यार्थ्यांना सायकली, महिलांना धूररहित शेगड्या आणि शासकीय कागदपत्रांचे वाटप करण्यात आले. या उपक्रमांनी स्थानिक समुदायांमध्ये पोलिसांबद्दल विश्वास निर्माण केला.
2. स्वयंरोजगार प्रशिक्षण : नीलोत्पल यांच्या नेतृत्वाखाली आत्मा (कृषी तंत्रज्ञान व व्यवस्थापन) आणि बीओआय आरसेटी यांच्या सहकार्याने 5,274 युवक-युवतींना स्वयंरोजगार प्रशिक्षण दिले गेले. यामध्ये ब्युटी पार्लर, कुक्कुट पालन, शेळी पालन, शिवणकला, फोटोग्राफी आणि पोलिसभरती पूर्व प्रशिक्षण यासारख्या क्षेत्रांचा समावेश आहे. या प्रयत्नांमुळे स्थानिक तरुणांना रोजगाराच्या संधी उपलब्ध झाल्या आणि नक्षलवादाकडे झुकण्याची शक्यता कमी झाली.
3. वाचनालय आणि शैक्षणिक उपक्रम : नीलोत्पल यांनी “एक गाव एक वाचनालय” अंतर्गत मुलचेरा येथे रविंद्रनाथ टागोर वाचनालयाचे उद्घाटन केले आणि 250 पुस्तके भेट दिली. यामुळे ग्रामीण भागातील तरुणांना शिक्षण आणि प्रेरणा मिळाली.
पोलिस दलाचे आधुनिकीकरण आणि प्रशासकीय सुधारणा
नीलोत्पल यांनी गडचिरोली पोलिस दलाच्या कार्यक्षमतेत वाढ करण्यासाठी अनेक प्रशासकीय सुधारणा केल्या:
1. नवीन इमारतींचे उद्घाटन : 2023 मध्ये मुलचेरा येथील नवीन प्रशासकीय इमारत आणि अहेरी येथील पोलिस उप-रुग्णालयाचे उद्घाटन नीलोत्पल यांच्या हस्ते झाले. यामुळे पोलिस दलाला आधुनिक सुविधा उपलब्ध झाल्या.
2. पोलिस भरती : 2024 मध्ये 912+10 रिक्त जागांसाठी पोलिस शिपाई आणि शिपाई चालक पदांची भरती प्रक्रिया सुरू करण्यात आली, ज्यामुळे पोलिस दलाला बळकटी मिळाली.
राष्ट्रपती शौर्य पदक आणि मान्यता
नीलोत्पल यांच्या नेतृत्वाखाली गडचिरोली पोलिसांनी माओवाद्यांविरुद्ध अतुलनीय शौर्य दाखवले, ज्यामुळे 2024 मध्ये गडचिरोली पोलिस दलातील 17 अधिकारी आणि कर्मचाऱ्यांना राष्ट्रपती शौर्य पदक जाहीर झाले. हा पुरस्कार नीलोत्पल यांच्या प्रभावी नेतृत्वाचा आणि पोलिस दलाच्या समर्पणाचा पुरावा आहे.
कोरची बाजारपेठेचा ऐतिहासिक विजय
कोरची येथील साप्ताहिक बाजारपेठ गेल्या दोन दशकांपासून नक्षलवाद्यांच्या “शहीद सप्ताहा”दरम्यान बंद ठेवली जात होती. नक्षलवादी या काळात स्थानिकांना धमक्या देत आणि हिंसक कारवायांद्वारे दहशत पसरवत, ज्यामुळे स्थानिक व्यापारी आणि नागरिक बाजारपेठेत येण्यास घाबरत असत. ही परिस्थिती गडचिरोलीच्या आर्थिक आणि सामाजिक जीवनावर विपरित परिणाम करत होती.
श्री. नीलोत्पल यांनी 2025 मध्ये या परिस्थितीला आव्हान देण्याचा निर्धार केला. त्यांनी कोरची येथील बाजारपेठ नक्षलवाद्यांच्या शहीद सप्ताहादरम्यान सुरू ठेवण्यासाठी प्रभावी रणनीती आखली. यामध्ये खालील प्रमुख पावले समाविष्ट होती:
1. सुरक्षा व्यवस्थेचा बळकट बंध: नीलोत्पल यांनी कोरची परिसरात पोलिसांचा कडक बंदोबस्त तैनात केला. C60 कमांडो पथक आणि स्थानिक पोलिस यांच्या समन्वयाने संपूर्ण परिसरात गस्त वाढवण्यात आली, ज्यामुळे नक्षलवाद्यांना कोणतीही हिंसक कारवाई करता येणार नाही याची खात्री केली गेली.
2. स्थानिक समुदायांचा सहभाग: नीलोत्पल यांनी स्थानिक व्यापारी, गावकरी आणि आदिवासी समुदायांशी संवाद साधून त्यांना बाजारपेठ सुरू ठेवण्यासाठी प्रोत्साहन दिले. “पोलिस दादालोरा खिडकी” उपक्रमांतर्गत आयोजित जनजागरण मेळाव्यांद्वारे त्यांनी नक्षलवाद्यांच्या दहशतीला न जुमानण्याचे आणि सामूहिक एकजुटीचे आवाहन केले.
3. नक्षलवाद्यांविरुद्ध आक्रमक कारवाया: नीलोत्पल यांच्या नेतृत्वाखाली नक्षलवाद्यांचे मनसुबे उधळण्यासाठी अनेक चकमकी आणि अटकसत्रे राबवण्यात आली. यामुळे नक्षलवाद्यांचा स्थानिकांवरील प्रभाव कमी झाला आणि बाजारपेठ सुरक्षितपणे सुरू ठेवण्यासाठी अनुकूल वातावरण निर्माण झाले.
या प्रयत्नांमुळे 2025 मध्ये प्रथमच कोरची येथील बाजारपेठ शहीद सप्ताहादरम्यान सुरू राहिली, ज्यामुळे नक्षलवाद्यांच्या दहशतीला मोठा धक्का बसला. हा केवळ पोलिसी कारवाईचा विजय नव्हता, तर स्थानिक समुदायांच्या सामूहिक इच्छाशक्तीचा आणि नीलोत्पल यांच्या नेतृत्वाचा विजय होता. या घटनेने गडचिरोलीच्या जनतेत आत्मविश्वास निर्माण केला आणि आर्थिक चक्राला गती मिळाली.
वाढदिवसानिमित्त शुभेच्छा आणि भविष्यातील अपेक्षा
श्री. नीलोत्पल यांचा वाढदिवस हा केवळ त्यांच्या वैयक्तिक आयुष्यातील महत्त्वाचा क्षण नाही, तर त्यांच्या कार्याचा गौरव करण्याची संधी आहे. त्यांनी गडचिरोलीत नक्षलवादाविरुद्ध कठोर कारवाया, समुदाय पोलिसिंग आणि सामाजिक विकासाच्या माध्यमातून एक आदर्श निर्माण केला आहे. त्यांच्या नेतृत्वामुळे गडचिरोलीत शांतता आणि विकासाला चालना मिळाली आहे. भविष्यातही त्यांचे हे योगदान गडचिरोलीला नक्षलमुक्त आणि समृद्ध जिल्हा बनवण्यात मोलाची भूमिका बजावेल.
“या वाढदिवसाच्या शुभ प्रसंगी, श्री. नीलोत्पल यांना दीर्घायुष्य, उत्तम आरोग्य आणि त्यांच्या कार्यात सतत यश मिळो, अशा शुभेच्छा! त्यांचे नेतृत्व आणि समर्पण गडचिरोलीसह संपूर्ण महाराष्ट्रासाठी प्रेरणादायी आहे.”
लेख – एम. ए. नसिर हाशमी, मुख्य संपादक, गडचिरोली न्यूज़ नेटवर्क, (GNN- न्यूज़)
About The Author
