कुरखेडा वनपरिक्षेत्रात मानव-बिबट्या संघर्ष रोखण्यासाठी विशेष जनजागृती शिबिर; व्हिडिओद्वारे स्वसंरक्षण व उपाययोजनांची सविस्तर माहिती
कुरखेडा (जि. गडचिरोली), १६ डिसेंबर : गडचिरोली जिल्ह्यातील जंगलालगतच्या गावांमध्ये मानव आणि वन्यजीवांमधील संघर्ष दिवसेंदिवस वाढत चालला आहे. विशेषतः बिबट्या (लेपर्ड) मानवी वस्तीत येऊन हल्ले करण्याच्या घटना वाढल्याने नागरिकांमध्ये भीतीचे वातावरण निर्माण झाले आहे. या पार्श्वभूमीवर कुरखेडा वनपरिक्षेत्राने सक्रिय पावले उचलत, कुरखेडा, वडेगाव आणि जांभूळखेडा या नियत क्षेत्रातील गावांमध्ये विशेष जनजागृती शिबिर आयोजित केले. या शिबिरात बिबट्यापासून स्वतःचा बचाव कसा करावा आणि बिबट्या मानवी वस्तीत येऊ नये यासाठी कोणत्या उपाययोजना कराव्यात याबाबत व्हिडिओच्या माध्यमातून सविस्तर मार्गदर्शन करण्यात आले.
शिबिरात प्रामुख्याने बिबट्या हल्ल्याच्या वेळी काय करावे आणि काय करू नये याची माहिती देण्यात आली. बिबट्या दिसल्यास धावू नये, डोळ्यांत डोळे घालून मोठ्याने आरडाओरडा करावा, हातातील वस्तू किंवा काठी उगारून स्वतःला मोठे दाखवावे अशा स्वसंरक्षणाच्या पद्धतींचे प्रात्यक्षिक व्हिडिओद्वारे दाखवण्यात आले. तसेच, बिबट्या आपल्या परिसरात येऊ नये यासाठी घरासभोवतालचा परिसर नेहमी स्वच्छ ठेवावा, कुत्रे-मांजरे किंवा जनावरे उघडी सोडू नयेत, कचरा योग्यरित्या विल्हेवाट लावावा, रात्री एकटे फिरू नये आणि जंगलालगतच्या शेतात काम करताना गटाने राहावे असे उपाय सुचवण्यात आले.
वनविभागाच्या अधिकाऱ्यांनी नागरिकांना विशेष आवाहन केले की, बिबट्या किंवा इतर कोणताही वन्यप्राणी दिसल्यास घाबरून हल्ला करू नये किंवा मारण्याचा प्रयत्न करू नये. त्याऐवजी त्वरित वनविभागाच्या हेल्पलाइन किंवा स्थानिक वनकर्मचाऱ्यांना कळवावे. अशा प्रकारे वेळीच माहिती मिळाल्यास वनविभाग बिबट्याला पकडून जंगलात सोडू शकतो आणि अनावश्यक संघर्ष टाळता येऊ शकतो. याव्यतिरिक्त, गावातील प्रकाश व्यवस्था वाढवणे, कुत्र्यांना बांधून ठेवणे आणि जनावरांच्या गोठ्याभोवती मजबूत कुंपण घालणे असे दीर्घकालीन उपायही सुचवण्यात आले.
हे जनजागृती शिबिर माननीय वनपरिक्षेत्र अधिकारी श्री. एल. एम. गोपुळवाड यांच्या मार्गदर्शनात यशस्वीपणे पार पडले. शिबिराच्या आयोजनात क्षेत्र सहाय्यक श्री. एस. एल. कंकलवार (कुरखेडा), वनरक्षक श्री. एस. डब्ल्यू. गोन्नाडे (कुरखेडा), वनरक्षक श्री. एम. के. दुधबळे (वडेगाव), वनरक्षक कुमारी एस. एन. वालदे (जांभूळखेडा) यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली. तसेच वन मजूर श्री. विकी गोबाडे आणि श्री. विवेक गहाणे यांनी तांत्रिक आणि मैदानी मदत केली.
या शिबिराला स्थानिक नागरिकांचा उत्स्फूर्त प्रतिसाद मिळाला. ग्रामस्थांनी वनविभागाच्या या उपक्रमाचे स्वागत करताना सांगितले की, अशा जागृतीमुळे आम्हाला बिबट्यासोबत सहअस्तित्व कसे जगावे याची खात्री वाटते. वनपरिक्षेत्र अधिकारी श्री. गोपुळवाड यांनी सांगितले की, “मानव-वन्यजीव संघर्ष हा पर्यावरणीय असंतुलनाचा परिणाम आहे. जनजागृती आणि योग्य उपाययोजनांद्वारे हा संघर्ष कमी करता येईल. यापुढेही अशी शिबिरे नियमित आयोजित करण्यात येतील.”
गडचिरोली जिल्ह्यातील वन्यजीव संरक्षणासाठी वनविभाग सतत प्रयत्नशील असून, असे उपक्रम नागरिकांच्या सुरक्षेसाठी आणि वन्यजीवांच्या संवर्धनासाठी महत्त्वाचे ठरत आहेत. या शिबिरामुळे कुरखेडा परिसरातील नागरिकांमध्ये बिबट्या सहअस्तित्वाबाबत सकारात्मक जागरुकता वाढली असून, भविष्यात संघर्षाच्या घटना कमी होण्याची अपेक्षा आहे.
About The Author
